⚡ Elektrik tesisatlarında doğru kablo kesiti seçimi, güvenlik ve verimlilik açısından hayati önem taşır. Yetersiz kesitli kablo kullanımı ısınma, yangın riski ve enerji kayıplarına yol açarken, gereğinden büyük kesit seçimi maliyetleri artırır. Bu rehber ile kablo akım taşıma kapasitelerini öğrenin ve projeleriniz için ideal kablo seçimi yapın.
🔌 Kablo Akım Taşıma Kapasitesi Nedir?
Kablo akım taşıma kapasitesi (ampacity), bir elektrik kablosunun güvenli bir şekilde taşıyabileceği maksimum akım değeridir. Bu değer amper (A) cinsinden ifade edilir ve kablonun kesiti, malzemesi, yalıtkanlık sınıfı, ortam sıcaklığı ve döşeme yöntemi gibi faktörlere bağlı olarak değişir.
Elektrik akımı kablo içinden geçerken, iletkenin direnci nedeniyle ısı açığa çıkar. Aşırı akım durumunda kablo aşırı ısınır, yalıtım malzemesi zarar görür ve yangın riski oluşur. Bu nedenle her kablo tipi için belirlenmiş maksimum akım değerlerine uymak kritik önem taşır.
📋 Bakır Kablo Akım Taşıma Kapasitesi Tablosu
Aşağıdaki tabloda bakır iletkenli NYA, NYAF ve NYM tipi kablolar için standart akım taşıma kapasiteleri gösterilmektedir. Bu değerler 30°C ortam sıcaklığı ve standart döşeme koşulları için geçerlidir.
| Kablo Kesiti (mm²) | Hava Ortamında (A) | Toprak İçinde (A) | Su İçinde (A) | Tipik Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|---|
| 1.5 mm² | 17.5 A | 21 A | 26 A | Aydınlatma devreleri, priz hatları |
| 2.5 mm² | 24 A | 28 A | 35 A | Priz grupları, klima besleme |
| 4 mm² | 32 A | 37 A | 46 A | Kombi, fırın, ankastre cihazlar |
| 6 mm² | 41 A | 47 A | 58 A | Klima ana besleme, su ısıtıcı |
| 10 mm² | 57 A | 64 A | 80 A | Ana dağıtım panosu besleme |
| 16 mm² | 76 A | 85 A | 107 A | Endüstriyel tesisler, ana besleme |
| 25 mm² | 101 A | 112 A | 138 A | Bina ana girişi, trafo çıkışı |
| 35 mm² | 125 A | 138 A | 171 A | Yüksek güçlü endüstriyel makineler |
| 50 mm² | 151 A | 168 A | 209 A | Ana besleme hatları, trafo çıkışları |
| 70 mm² | 192 A | 213 A | 264 A | Büyük kapasiteli tesisler |
| 95 mm² | 232 A | 258 A | 320 A | Endüstriyel ana hatlar |
| 120 mm² | 269 A | 299 A | 371 A | Yüksek güç dağıtımı |
| 150 mm² | 309 A | 344 A | 427 A | Sanayi tesisleri, trafo merkezleri |
| 185 mm² | 353 A | 392 A | 487 A | Büyük fabrikalar, enerji nakil hatları |
| 240 mm² | 415 A | 461 A | 572 A | Ana enerji dağıtım sistemleri |
🔍 Kablo Akım Kapasitesini Etkileyen Faktörler
1. Kablo Kesiti
Kablo kesiti büyüdükçe akım taşıma kapasitesi artar. 1.5 mm² kablo ~18A taşırken, 16 mm² kablo ~76A taşıyabilir. Kesit alanı iki katına çıktığında akım kapasitesi yaklaşık 1.6-1.8 kat artar.
2. İletken Malzeme
Bakır kablolar alüminyum kablolara göre %40-50 daha fazla akım taşır. Bakırın elektriksel iletkenliği 58 MS/m iken, alüminyumun 37 MS/m'dir. Bu nedenle modern tesislerde bakır kablo tercih edilir.
3. Ortam Sıcaklığı
Standart hesaplamalar 30°C için yapılır. Her 10°C sıcaklık artışında akım kapasitesi %5-7 azalır. 40°C ortamda 0.87, 50°C ortamda 0.71 düzeltme katsayısı uygulanır.
4. Döşeme Yöntemi
Toprak içi döşemede soğutma daha iyi olduğu için akım kapasitesi %20-30 artar. Su içinde en yüksek, kapalı kanalda en düşük kapasite elde edilir. Havalandırma önemlidir.
5. Kablo Sayısı
Aynı kanal içindeki kablo sayısı arttıkça ısı birikimi olur. 2 kablo için 0.80, 4 kablo için 0.65, 6 kablo için 0.57 düzeltme katsayısı uygulanır.
6. Yalıtım Malzemesi
PVC yalıtkanlı kablolar 70°C'ye dayanırken, XLPE kablolar 90°C'ye dayanır. Yüksek sıcaklığa dayanıklı kablolar daha yüksek akım taşıyabilir. Silikon kablolar 180°C'ye kadar çalışabilir.
📐 Kablo Kesiti Hesaplama Formülleri
Elektrik tesisatlarında doğru kablo kesiti seçimi için çeşitli hesaplama yöntemleri kullanılır:
Tek Fazlı Sistemler için Akım Hesabı
I: Akım (Amper)
P: Güç (Watt)
V: Voltaj (Volt - 220V)
cos φ: Güç faktörü (genelde 0.8-1.0)
Üç Fazlı Sistemler için Akım Hesabı
I: Akım (Amper)
P: Güç (Watt)
V: Voltaj (Volt - 380V)
√3: 1.732 (Sabit)
cos φ: Güç faktörü
Voltaj Düşümüne Göre Kablo Kesiti
S: Kablo kesiti (mm²)
ρ: İletkenin özdirenç (Bakır için 0.0175 Ω·mm²/m)
L: Kablo uzunluğu (metre)
I: Akım (Amper)
ΔV: İzin verilen voltaj düşümü (Volt)
🔌 Kablo Tiplerine Göre Kullanım Alanları
NYA Kablo (Tek Damarlı Kablo)
- Yapısı: Tek damarlı, sert bakır iletkenli, PVC yalıtkanlı
- Kullanım: Elektrik panolarında, aydınlatma tesisatında, pano içi bağlantılarda
- Avantajları: Ucuz, kolay temin, rijit yapı
- Dezavantajları: Esnek değil, hareket eden uygulamalara uygun değil
- Akım Kapasitesi: 1.5 mm² → 17.5A, 2.5 mm² → 24A, 4 mm² → 32A
NYAF Kablo (Çok Damarlı Esnek Kablo)
- Yapısı: Çok telli esnek iletken, PVC yalıtkanlı
- Kullanım: Pano içi bağlantılar, mobil cihazlar, klemens bağlantıları
- Avantajları: Esnek, bükülmeye dayanıklı, kurulumu kolay
- Dezavantajları: NYA'dan daha pahalı
- Akım Kapasitesi: NYA ile benzer, esnek yapı nedeniyle hafif daha düşük
NYM Kablo (Çok Damarlı Kablo)
- Yapısı: 2-5 damar, PVC dış kılıf, ara dolgu malzemesi
- Kullanım: Bina içi tesisatlar, ev prizleri, ıslak hacimlerde
- Avantajları: Çok yönlü, dayanıklı, nem ve mekanik etkilere karşı korumalı
- Dezavantajları: Daha kalın ve ağır
- Önemli: Toprak hattı (sarı-yeşil) damar mutlaka kullanılmalı
TTR Kablo (Topraklama Kablosu)
- Yapısı: Esnek çok telli bakır iletken, PVC yalıtkanlı
- Kullanım: Topraklama sistemleri, paratoner bağlantıları, ekipotansiyel bağlantılar
- Renk: Standart olarak sarı-yeşil, bazen çıplak bakır
- Kesit Seçimi: Ana topraklama hattı minimum 16 mm², ekipman topraklaması 2.5-6 mm²
- Özel Gereksinim: Korozyon direnci yüksek, kesintisiz bağlantı şart
YVV ve NYY Kablo (Yer Altı Kabloları)
- Yapısı: Bakır veya alüminyum iletken, PVC veya XLPE yalıtkanlı, zırhlı veya zırhsız
- Kullanım: Toprak altı besleme hatları, bahçe aydınlatması, ana dağıtım
- Avantajları: Nem ve mekanik darbelere dayanıklı, uzun ömürlü
- Döşeme Derinliği: Minimum 70 cm derinlikte, koruyucu boru içinde tercih edilir
- Akım Kapasitesi: Toprak içinde NYA'dan %20-30 daha yüksek
⚖️ Bakır vs Alüminyum Kablo Karşılaştırması
Bakır Kablo
İletkenlik: Referans değer
Akım Kapasitesi: Yüksek
Dayanıklılık: Mükemmel
Korozyon: Düşük
Esneklik: İyi
Alüminyum Kablo
İletkenlik: Bakırın %61'i
Akım Kapasitesi: %40 daha düşük
Ağırlık: %70 daha hafif
Maliyet: %50-60 daha ucuz
Kullanım: Havai hatlar, uzun mesafe
🌡️ Sıcaklık Düzeltme Katsayıları
Ortam sıcaklığı değiştikçe kablonun akım taşıma kapasitesi de değişir. Aşağıdaki tabloda farklı ortam sıcaklıkları için düzeltme katsayıları verilmiştir:
| Ortam Sıcaklığı | PVC Yalıtkanlı (70°C) | XLPE Yalıtkanlı (90°C) | Silikon Yalıtkanlı (180°C) |
|---|---|---|---|
| 10°C | 1.22 | 1.15 | 1.10 |
| 20°C | 1.12 | 1.08 | 1.05 |
| 30°C (Standart) | 1.00 | 1.00 | 1.00 |
| 40°C | 0.87 | 0.91 | 0.95 |
| 50°C | 0.71 | 0.82 | 0.89 |
| 60°C | 0.50 | 0.71 | 0.84 |
| 70°C | - | 0.58 | 0.77 |
Örnek Hesaplama: 4 mm² NYA kablo normalde 32A taşır. 50°C ortamda: 32A × 0.71 = 22.7A taşıyabilir.
🔧 Güvenli Kablo Seçimi için Pratik İpuçları
1. Güvenlik Marjı Bırakın
Hesaplanan akım değerinin %25 fazlası için kablo seçin. Örneğin 20A için en az 25A kapasiteli kablo kullanın. Bu, gelecekteki güç artışlarına karşı esneklik sağlar.
2. Voltaj Düşümünü Kontrol Edin
Uzun mesafelerde (>30m) voltaj düşümü kritik hale gelir. Her 10 metre için bir üst kesit kablo düşünün. 50 metrede 2.5 mm² yerine 4 mm² tercih edin.
3. Gelecek Yükleri Hesaba Katın
Yeni cihaz ekleme ihtimaliniz varsa daha büyük kesit seçin. Ana besleme hattını mutlaka kapasiteli planlayın. Pano genişletme imkanı bırakın.
4. Kaliteli Kablo Kullanın
TSE belgeli, TS EN 50525 standardına uygun kablolar tercih edin. Sahte ürünlerin kesiti %20-30 eksik olabilir. Güvenilir markalardan alışveriş yapın.
5. Sigorta-Kablo Uyumu
Sigortanın amper değeri kablonun taşıyabileceği akımdan büyük olmamalı. 16A sigortaya 1.5 mm² kablo değil, en az 2.5 mm² kablo kullanın.
6. Topraklama Önemlidir
Topraklama kablosu kesiti en az faz kablosunun yarısı kadar olmalı. 6 mm² faz için minimum 2.5 mm² topraklama gerekir. Asla ihmal etmeyin!
⚡ Yaygın Kullanım Senaryoları ve Önerilen Kesitler
Ev Tesisatı
- Genel Aydınlatma: 1.5 mm² NYM 3x1.5 (maks. 10 adet spot veya 5 avize)
- Priz Devreleri: 2.5 mm² NYM 3x2.5 (maks. 10 priz, 3680W)
- Klima Besleme: 4 mm² NYM 3x4 (9000-12000 BTU klimalar için)
- Fırın/Ankastre: 4 mm² NYM 3x4 (maks. 7000W cihazlar)
- Kombi Besleme: 2.5 mm² NYM 3x2.5 (kombiler genelde 100-200W çeker)
- Şofben/Termosifon: 4-6 mm² NYM 3x4-6 (3000-5000W cihazlar)
- Ana Giriş Hattı: 10-16 mm² NYY 3x10-16 (80-100A sigorta için)
Endüstriyel Tesisler
- Asansör Motoru: 16-25 mm² YVV 4x16-25 (motor gücüne göre)
- Torna Tezgahı: 10-16 mm² NYY 4x10-16 (5-15 kW motorlar)
- Kaynak Makinesi: 25-35 mm² YVV 4x25-35 (200-300A kaynak için)
- Havalandırma Fanı: 6-10 mm² NYY 4x6-10 (2-7.5 kW motorlar)
- Kompresör: 16-25 mm² YVV 4x16-25 (10-20 kW kompresörler)
- Ana Dağıtım Panosu: 70-150 mm² YVV 4x70-150 (tesis gücüne göre)
Güneş Enerjisi Sistemleri
- Panel-Regülatör Arası: 4-6 mm² solar kablo (max 30A akım için)
- Regülatör-Akü Arası: 10-16 mm² esnek kablo (yüksek akım geçişi)
- Akü-İnverter Arası: 25-50 mm² TTR kablo (3-5 kW invertörler için)
- İnverter-Ev Panosu: 10-16 mm² NYY 3x10-16 (AC tarafı)
- Topraklama: 16-25 mm² TTR (sistem topraklaması)
🔍 Kablo Kalitesi Nasıl Anlaşılır?
Kesit Ölçümü
Kumpas ile iletken çapını ölçün ve kesiti hesaplayın: S = π × (Çap/2)². 1.5 mm² kablonun çapı ~1.4 mm olmalıdır. %10'dan fazla sapma varsa sahte olabilir.
Bakır Saflığı
Kaliteli bakır parlak pembe-kırmızı renktedir. Sarımsı renk bakır alaşımı işaretidir. İletken esnek olmalı, kırılgan olmamalıdır. Bakır tel sayısı fazla olmalı.
Yalıtım Kalitesi
PVC yalıtım homojen, pürüzsüz ve esnek olmalıdır. Sert ve çatlaklı yalıtım düşük kalite işaretidir. Yalıtım kalınlığı standartta belirtilen değerde olmalı.
Markalaşma
Kablo üzerinde üretici, kesit, tip ve TSE markası bulunmalıdır. Her 50-100 cm'de bir tekrarlanmalıdır. Belge numarası ve üretim tarihi görülmelidir.
📊 Kablo Akım Yoğunluğu (A/mm²)
Kablo kesiti seçiminde kullanılan pratik bir yöntem akım yoğunluğu (current density) değerleridir:
| Döşeme Şekli | Akım Yoğunluğu (A/mm²) | Örnek: 20A için Kesit |
|---|---|---|
| Kapalı kanalda (en kötü) | 4-5 A/mm² | 20A ÷ 4 = 5 mm² → 6 mm² |
| Açık havada (duvar üstü) | 6-8 A/mm² | 20A ÷ 6 = 3.3 mm² → 4 mm² |
| Toprak içinde | 8-10 A/mm² | 20A ÷ 8 = 2.5 mm² → 2.5 mm² |
| Kısa süreli yük (motor start) | 10-15 A/mm² | 20A ÷ 10 = 2 mm² → 2.5 mm² |
🛠️ Yaygın Hatalar ve Önleme Yöntemleri
❌ Yetersiz Kesit Kullanımı
Sorun: Kablo aşırı ısınır, yalıtım eriye yangın çıkar.
Çözüm: Cihaz gücüne göre hesaplama yapın, sigorta değerini kontrol edin, güvenlik marjı bırakın.
❌ Topraklama İhmali
Sorun: Elektrik kaçağında şok riski, cihaz hasarları.
Çözüm: Mutlaka sarı-yeşil topraklama kablosu kullanın, tüm metal gövdeleri topraklayın, 2-5 ohm altı topraklama direnci sağlayın.
❌ Voltaj Düşümü İhmaline
Sorun: Cihazlar düşük voltajda çalışır, motor hasarları oluşur.
Çözüm: 30 metreden uzun hatlarda bir üst kesit kullanın, motor beslemelerinde özellikle dikkatli olun.
❌ Sahte Kablo Kullanımı
Sorun: Kesit %30 eksik olabilir, yangın riski yüksek.
Çözüm: TSE belgeli ürünler alın, güvenilir satıcılardan temin edin, fiyatı çok ucuz ürünlerden şüphelenin.
❌ Hatalı Kablo Ekleri
Sorun: Ek noktalarında direnç artar, ısınma oluşur.
Çözüm: Kaliteli terminal kullanın, lehimleme yapın, izolasyon şeritlerini doğru sarın, bağlantı kutularını kullanın.
❌ Ortam Şartlarını İhmal
Sorun: Yüksek sıcaklık/nemde kablo ömrü azalır.
Çözüm: Islak ortamda NYM veya YVV kullanın, sıcak ortamlarda düzeltme katsayısı uygulayın, güneş altında özel kablo tercih edin.
📐 Gerçek Dünya Hesaplama Örnekleri
Örnek 1: Ev Klima Besleme Hattı
Senaryo: 12.000 BTU split klima (3500W), 25 metre mesafe, 220V tek faz
Hesaplama:
• Akım = 3500W / 220V = 15.9A
• %25 güvenlik marjı: 15.9A × 1.25 = 19.9A ≈ 20A
• 25 metre için voltaj düşümü kontrolü gerekli
• Önerilen Kablo: 4 mm² NYM 3x4 kablo (32A kapasiteli)
• Sigorta: 20A otomatik sigorta (C tipi)
Örnek 2: Endüstriyel Motor Besleme
Senaryo: 7.5 kW üç fazlı motor, 50 metre mesafe, 380V
Hesaplama:
• Akım = 7500W / (1.732 × 380V × 0.85) = 13.4A
• Motor start akımı: 13.4A × 6 = 80.4A (kısa süreli)
• Sürekli çalışma için %30 marj: 13.4A × 1.3 = 17.4A
• 50 metre mesafe nedeniyle büyük kesit gerekli
• Önerilen Kablo: 10 mm² NYY 4x10 kablo (57A kapasiteli)
• Koruma: 20A motor koruma şalteri
Örnek 3: Solar Sistem DC Tarafı
Senaryo: 3000W solar panel sistemi, 48V DC, 15 metre panel-regülatör mesafe
Hesaplama:
• DC Akım = 3000W / 48V = 62.5A
• DC sistemde %30 daha fazla akım yoğunluğu: 62.5A × 1.3 = 81.3A
• Voltaj düşümü %1 hedefi (DC sistemlerde kritik)
• Kesit = (2 × 0.0175 × 15 × 62.5) / (48 × 0.01) = 54 mm²
• Önerilen Kablo: 50-70 mm² solar kablo (çift yönde)
• Önemli: UV dayanımlı, çift yalıtkanlı solar sertifikalı kablo şart!
🎯 Sonuç ve Öneriler
✅ Doğru kablo seçimi elektrik tesisatının en kritik unsurudur. Yetersiz kesitli kablo kullanımı sadece enerji kaybına değil, yangın ve can güvenliği riskine de yol açar.
Temel Prensipler:
- Her zaman cihazın maksimum gücünü baz alın, ortalama değil
- %20-25 güvenlik marjı mutlaka bırakın
- 30 metreden uzun mesafelerde bir üst kesit tercih edin
- Topraklama asla ihmal edilmemeli
- TSE belgeli, kaliteli kablolar kullanın
- Voltaj düşümü motorlar için %3, aydınlatma için %5'i geçmemeli
- DC sistemlerde kesit hesabı AC'den farklıdır
- Ortam sıcaklığı ve döşeme şekli mutlaka hesaba katılmalı
⚡ Profesyonel Destek: Büyük güçlü tesisatlar (>15 kW), endüstriyel uygulamalar ve kritik sistemler için mutlaka yetkin bir elektrik mühendisinden proje aldırın. Elektrik işlerinde tasarruf değil, güvenlik önceliklidir!
