Telefonum çaldığında duyduğum en yaygın cümle şudur: “Ustam, 100 metrekare çatım var, buraya kaç panel sığar?” Bu soruya her zaman bir soruyla karşılık veririm: “Çatınıza sığacak kadar mı panel istiyorsunuz, yoksa evinizin elektriğini karşılayacak kadar mı?”
Bu ikisi çok farklı şeyler. Sektörde geçirdiğim 15 yıl boyunca gördüğüm en büyük hata, insanların tüketim alışkanlıklarını analiz etmeden sadece boş alana göre yatırım yapmalarıdır. Gereğinden fazla panel almak, geri dönüş sürenizi (amortisman) 5 yıldan 9 yıla çıkarabilir. Az almak ise sistemin sürekli çökmesine veya şebekeden elektrik çekmeye devam etmenize neden olur. Gelin, mühendislik jargonunu bir kenara bırakalım ve bir kağıt kalem alıp gerçek ihtiyacınızı birlikte hesaplayalım.
Adım 1: Faturanızı Okumayı Öğrenin
Panel sayısını belirleyen ana faktör cüzdanınızdaki para değil, faturanızdaki “kWh” (Kilowatt-saat) değeridir. Çoğu kişi faturanın TL tutarına bakar ancak elektrik birim fiyatları sürekli değiştiği için bu yanıltıcıdır.
Elinize son 12 ayın elektrik faturasını alın. Neden 12 ay? Çünkü Temmuz ayında klima nedeniyle 450 kWh tüketirken, Nisan ayında sadece 200 kWh tüketiyor olabilirsiniz. Yıllık ortalamanızı bulmamız gerekiyor.
Örnek Senaryo: 4 kişilik standart bir ailenin (buzdolabı, çamaşır, bulaşık makinesi, TV, aydınlatma ve yazın klima) ortalama aylık tüketimi genellikle 250-300 kWh civarındadır. Biz hesaplamamızı güvenli tarafta kalmak için aylık 300 kWh üzerinden yapalım. Bu da günlük ortalama 10 kWh enerji ihtiyacı demektir.
Adım 2: Konum ve Güneşlenme Süresi Gerçeği
Burada bir yanlış anlaşılmayı düzeltmemiz lazım. “Günde 12 saat güneş var, o zaman panel 12 saat elektrik üretir” düşüncesi ne yazık ki doğru değil. Güneş panelleri sadece güneş ışınlarının dik ve güçlü geldiği saatlerde “tam performans” (Peak Sun Hours) üretir.
Türkiye ortalamasında bu süre yıllık bazda günde ortalama 4 ila 5 saattir.
Antalya’da yaşayan bir müşterim için bu süre 5.5 saat iken, Karadeniz’deki bir projemde hesabımı 3.5 – 4 saat üzerinden yaparım. Eğer yanlış hesaplarsanız, kışın karanlıkta kalırsınız.
Adım 3: Kayıpları Hesaba Katın (Sistemin Görünmez Giderleri)
Laboratuvar ortamında 550 Watt üreten bir panel, çatınızda asla tam 550 Watt üretmez. Neden mi?
- Sıcaklık: Paneller ısındıkça verimi düşer (Yazın paradoksudur, çok güneş vardır ama aşırı ısı verimi düşürür).
- Kirlilik: Toz, polen ve kuş pislikleri %3-5 kayıp yaratır.
- Kablo ve Inverter Kaybı: Enerjiyi DC’den AC’ye çevirirken ve taşırken %3-7 arası kayıp yaşanır.
Tecrübelerime dayanarak söylüyorum; kağıt üstündeki hesabın üzerine her zaman %20-25 güvenlik payı (sistem kaybı) eklemelisiniz.
Adım 4: Formül ve Sonuç
Şimdi verileri birleştirelim. Hedefimiz günde 10 kWh (10.000 Wh) enerji üretmek.
Kullanacağımız panel: Günümüz standardı olan 455 Watt Half-Cut Monokristal panel olsun.
| Değişken | Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| Günlük İhtiyaç | 10.000 Wh | Faturadan hesapladık |
| Ortalama Güneşlenme | 5 Saat | Türkiye ortalaması |
| Sistem Verim Katsayısı | 0.80 | %20 kayıp payı düştük |
Hesap:
Bir panelin günlük gerçekçi üretimi = 455W x 5 Saat x 0.80 (Verim) = 1.820 Wh (1.82 kWh)
İhtiyaç Duyulan Panel Sayısı:
10.000 Wh (İhtiyaç) / 1.820 Wh (Bir panelin üretimi) = 5.49 Adet
Yani bu ev için en az 6 adet 455W panele ihtiyacımız var. Toplam kurulu güç yaklaşık 2.7 kWp olacaktır. Ancak, eğer sisteminiz akülü (Off-Grid) ise işler değişir.
Off-Grid (Akülü) Sistemlerde Kritik Fark: “Kış Senaryosu”
Yukarıdaki hesap “On-Grid” (Şebeke Bağlantılı) veya yıllık ortalama içindir. Ancak dağ evinde yaşıyorsanız ve şebeke elektriğiniz yoksa, yıllık ortalamaya göre sistem kurulmaz. Sistemi yılın en kötü gününe (21 Aralık) göre kurmak zorundayız.
Kışın güneşlenme süresi 2.5 saate kadar düşebilir. Bu durumda 10 kWh enerjiyi üretmek için 6 panel yetmez, panel sayısını 10 veya 12 adede çıkarmanız gerekir. Off-grid sistemlerde yapılan en büyük hata, yaz performansına aldanıp kışın enerjisiz kalmaktır. Akülerinizi doldurmak için kış güneşinde daha geniş bir “yüzey alanına” yani daha fazla panele ihtiyacınız vardır.
Geleceği Düşünmek: Elektrikli Araç ve Isı Pompası
Bugünkü ihtiyacınızı hesapladık ama 2 yıl sonrasını düşündünüz mü? Müşterilerime her zaman inverter kapasitesini panel gücünden biraz yüksek seçmelerini öneririm.
Eğer bir elektrikli araç almayı planlıyorsanız, hesabınıza günlük en az 15-20 kWh daha eklemelisiniz. Bu da mevcut sistemin neredeyse iki veya üç katına çıkması demektir. Başlangıçta 6 panel kurup, inverterinizi 5 kW veya 8 kW seçerseniz, ileride çatınıza 6-8 panel daha ekleyerek sistemi büyütmek çok az maliyetli olur. Ancak inverteri küçük seçerseniz, tüm sistemi değiştirmek zorunda kalırsınız.
Hangi Paneli Seçmeli? Watt Değeri Her Şey Değildir
Piyasada 700 Watt’lık paneller görmeye başladınız. “Az sayıda yüksek Watt’lı panel alayım, yer kaplamasın” diyebilirsiniz. Ancak şuna dikkat edin: Panellerin fiziksel boyutları da büyüyor. 550W üzeri paneller genellikle endüstriyel boyuttadır (2 metreden uzun) ve ev çatılarında montajı, rüzgar direnci açısından riskli olabilir.
Ev tipi uygulamalarda şu an fiyat/performans ve metrekare verimliliği açısından 455W – 550W arası Half-Cut Monokristal PERC veya TopCon paneller en mantıklı tercihtir. Polikristal (mavi) panellerin devri kapandı, verimleri düşük ve ömürleri daha kısadır; ucuz diye eski teknolojiye yatırım yapmanızı önermem.
Uzman Tavsiyesi
Özetle; standart bir Türk ailesi için, şebeke bağlantılı bir sistemde genellikle 6 ile 12 panel arası (3kW – 5kW sistemler) yeterli olmaktadır. Ancak bu bir reçete değil, bir başlangıç noktasıdır.
Kurulum yapacak firmaya şu soruyu mutlaka sorun: “Bu hesabı hangi güneşlenme verisine ve hangi sistem kaybı oranına göre yaptınız?” Eğer size ezbere bir paket sunuyorlarsa, oradan uzaklaşın. Enerji özgürlüğü, doğru matematikle başlar.
